الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
643
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
معنايش اين است كه خداوند برتر از آن است كه توصيف وصف كنندگان بلكه علم عارفين به او محيط شود و او را فرا گيرد . و بنابر اين گفته مىشود - تعالى ، مثل آيه : ( تَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ - 63 / نمل ) در اين آيه تخصيص لفظ - تفاعل يعنى تعالى در مورد خداوند براى مبالغهء آن مفهوم ، از او است نه بر روش تكليف آن طورى كه از بشر وجود پيدا مىكند . خداى عزّ و جل گويد : ( تَعالى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيراً - 43 / اسراء ) . واژه - علوّ - در اين آيه مصدر - تعالى نيست مثل واژه - نَباتاً - كه در آيه : ( أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً - 17 / نوح ) آمده است زيرا - نَباتاً - در اينجا مصدر است و همچنين تبتيل - در آيه ( وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا - 8 / مزمّل ) مصدر است . أَعْلَى : شريفتر و برتر ، گفت : ( أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى - 24 / نازعات ) . اسْتِعْلَاء : طلب علوّ و بزرگى مذموم و ناپسند ، گاهى - استعلاء در معنى - عَلَاء - يعنى رفعت و شكوهمندى است ، در آيه گفت : ( وَ قَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلى - 64 / طه ) كه احتمال هر دو در آن است « 1 » . و امّا در آيه : ( سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى - 1 / اعلى ) خداوند برتر از اين است كه چيزى با او مقايسه شود و يا اينكه به اعتبار و نظر داشتن به غير خدا ، خداى منظور شود . و آيه : ( وَ السَّماواتِ الْعُلى - 4 / طه ) كه جمع مؤنّث أعلى است و معنى آن اشرف و افضل است يعنى برتر و شريفتر به نسبت اين عالم ، چنان كه گفت : ( أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها - 27 / نازعات )
--> بر طرف كنند و پس از تلاوت آياتى از قرآن همين عبارت قرآنى ( صدق اللّه العلّى العظيم ) را درك كنند . در آيه وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ) . به خوبى بيان شده است . ( 1 ) آيه اخير در بارهء سخن ساحران دربار فرعون است كه به يكديگر مىگويند : هر كه برتر شود درستكار است و همينها بودند كه با پذيرش اين اصل و ديدن معجزه حضرت موسى كه برتر از سحر آنان بود به سجدهء حق در آمدند و گفتند : ( آمَنَّا بِرَبِّ هارُونَ وَ مُوسى - 70 / طه ) و همگى با تمام تهديداتى كه از طرف فرعون مىشد به حق پيوستند و رستگار شدند پس واژه استعلاء - در آيه ، بمعنى برترى مذموم و محمود يا پسنديده ، و ناپسنديده هر دو است يعنى چه ساحران برتر شوند و يا موسى كه اولى مذموم و دوّمى محمود است .